Trong bối cảnh ngành cà phê Việt Nam liên tiếp lập kỷ lục xuất khẩu, nhiều doanh nghiệp đầu ngành lại đối mặt áp lực tài chính ngày càng nặng nề. Một doanh nghiệp xuất khẩu cà phê lớn mới đây đã lên tiếng kiến nghị sửa đổi quy định thuế sau khi phải gánh mức thuế thực tế lên tới 35,6% lợi nhuận, cao hơn rất nhiều so với thông thường.
Thông tin này nhanh chóng thu hút sự chú ý của cộng đồng doanh nghiệp bởi nó phản ánh nghịch lý đang tồn tại trong ngành nông sản: doanh thu tăng mạnh nhưng lợi nhuận thực nhận lại bị “ăn mòn” đáng kể bởi chi phí tài chính và chính sách thuế.
Theo đại diện doanh nghiệp, khó khăn lớn nhất hiện nay nằm ở quy định khống chế chi phí lãi vay theo Nghị định 132/2020/NĐ-CP. Với các doanh nghiệp xuất khẩu nông sản, đặc biệt là cà phê và hồ tiêu, nhu cầu vốn lưu động rất lớn do phải thu mua nguyên liệu theo mùa vụ, dự trữ hàng hóa và phục vụ xuất khẩu. Điều này khiến doanh nghiệp thường xuyên phải vay ngân hàng với quy mô lớn.
Tuy nhiên, khi chi phí lãi vay bị giới hạn trong quá trình tính thuế, phần chi phí thực tế không được khấu trừ đã làm tăng mạnh số thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp. Kết quả là nhiều doanh nghiệp dù doanh thu hàng chục nghìn tỷ đồng nhưng lợi nhuận cuối cùng không còn bao nhiêu.
Đại diện doanh nghiệp cho biết năm qua lợi nhuận đạt khoảng 77 tỷ đồng nhưng số thuế phải đóng lại ở mức rất cao. Điều này khiến áp lực tài chính ngày càng lớn trong bối cảnh chi phí logistics, tỷ giá và giá nguyên liệu liên tục biến động.
Ngành cà phê Việt Nam hiện được xem là một trong những điểm sáng của nền kinh tế. Giá cà phê tăng mạnh trong hơn một năm qua giúp kim ngạch xuất khẩu liên tục phá kỷ lục. Việt Nam vẫn giữ vị trí quốc gia xuất khẩu robusta hàng đầu thế giới và đang hưởng lợi từ xu hướng tiêu thụ cà phê tăng cao tại nhiều thị trường lớn.
Dù vậy, phía sau bức tranh tăng trưởng ấn tượng là bài toán dòng tiền đầy áp lực. Để có đủ nguyên liệu phục vụ xuất khẩu, doanh nghiệp phải chi hàng nghìn tỷ đồng thu mua cà phê từ nông dân ngay trong mùa vụ. Thời gian lưu kho kéo dài trong khi giá hàng hóa biến động mạnh khiến chi phí vốn trở thành gánh nặng lớn.
Không ít doanh nghiệp trong ngành cho rằng nếu các quy định hiện hành không sớm được điều chỉnh phù hợp với thực tế sản xuất kinh doanh, doanh nghiệp Việt sẽ mất dần lợi thế cạnh tranh trước các tập đoàn quốc tế có tiềm lực tài chính mạnh hơn.
Các chuyên gia kinh tế cũng nhận định rằng ngành nông sản xuất khẩu có đặc thù rất khác so với nhiều lĩnh vực khác. Đây là ngành sử dụng vốn lớn, biên lợi nhuận không quá cao nhưng chịu rủi ro thị trường rất mạnh. Vì vậy, nếu chính sách thuế chưa tính đến đặc thù vận hành, doanh nghiệp sẽ khó mở rộng đầu tư dài hạn.
Trong bối cảnh thị trường thế giới đang mở ra nhiều cơ hội cho cà phê Việt Nam, đặc biệt tại Mỹ và châu Âu, nhiều ý kiến cho rằng việc tháo gỡ nút thắt về vốn và thuế là yếu tố cấp thiết. Doanh nghiệp hiện không chỉ cần nguồn lực để thu mua nguyên liệu mà còn phải đầu tư mạnh vào chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và đáp ứng các tiêu chuẩn xanh ngày càng khắt khe.
Câu chuyện của doanh nghiệp xuất khẩu cà phê lần này cho thấy áp lực ngày càng lớn mà doanh nghiệp nông sản Việt đang phải đối mặt. Khi lợi nhuận liên tục bị bào mòn bởi chi phí tài chính và nghĩa vụ thuế, bài toán giữ sức cạnh tranh cho doanh nghiệp nội địa đang trở nên cấp bách hơn bao giờ hết.
